BMX - ĐẠI CƯƠNG

[Urgo]

BMX
(viết tắt của Bicycle Motocross) là bô môn xe đạp có bánh xe với bán
kính từ 18 tới 24 inches (1 inch = 2.54 cm), và thông thường là 20
inches.

Chiếc Schwinn Stingrays, tổ phụ của xe bmx


BMX
xuất hiên từ thập niên 70 ở tiểu bang California, USA với hình ảnh
những đứa trẻ trên chiếc xe đạp Schwinn Stingrays thể hiện những động
tác motocross trong cuốn phim về motorcycle "On Any Sunday". Và tới
giữa thập nên 70, nhiều hãng xe đạp bắt đầu sản xuất những chiếc xe
chuyên dụng cho BMX. Năm 1977, Hiệp hội xe đạp Mỹ (ABA - American
Bicycle Association) được thành lập tại thành phố Gilbert, Arizona bởi
Merl Mennenga và Gene Roden như tổ chức chính thức của bộ môn xe đạp
mới phát triển này. (Lưu ý, BMX của Mỹ không phụ thuộc vào Liên đoàn xe
đạp Mỹ, US Cycling Federation). Năm 1978, BMX được du nhập sang Châu
Âu. Tháng Tư, 1981, Liên đoàn BMX Thế giới được thành lập, và cuộc thi
Vô Địch Thế Giới tổ chức năm 1982. Tới tháng 1 năm 1993, BMX mới được
gia nhập vào Liên Đoàn Xe Đạp Thế Giới (UCI - Union Cycliste
Internationale), và UCI đã tổ chức các cuộc đua UCI BMX World
Championships. Năm 2008, BMX sẽ
sẽ được thi đấu lần đầu tại Olympic.

BMX
được chia làm 2 loại chính. BMX racing (thi đấu), là loại BMX đua ở các
vòng đua bằng đất (không tráng nhựa) được gọi la. BMX freestyle là loại
BMX chủ yếu biểu diễn các "trick" (kỷ thuật) trên xe đạp BMX. Trong thể
loại freestyle, BMX lại chia thành 5 "trường phái" khác nhau: street
(đường phố), park (park đây là từ chữ skate park, sân chơi skate chứ
không phải park là công viên), vert (vert = vertical ramp, dốc đứng),
dirt (hay còn gọi là trail, địa hình) và flatland (bình địa). Ngoài ra
còn có 3 trường phái khác High Jump, Leap of Faith và Drag, nhưng 3 cái
này mình chưa hiểu rõ nên không trình bày ở đây để tránh sai sót.

_____________________

Chú thích:

Motocross:
môn thể thao dùng xe máy địa hình. Motocross được hợp bởi 2 chữ:
Motocycle và cross. Chữ cross là tư chữ cross country mà người Việt gọi
là "băng đồng".
[b]Racing BMX

Hình ảnh 1 cuộc đua BMX[/b]




Đua
BMX được tổ chức tại các vòng đua "địa hình" (off-road). Vòng đua đường
đất đỏ được thiết kế đặc biệt cho BMX với những mô đất cao (banked), bệ
phóng (jump) và những khúc cua gắt. Ở điểm xuất phát có cổng chắn
(starting gate), được thiết kế ở trên một triền dốc giúp các tay đua có
đà khi bắt đầu. Trong X-Games hay những cuộc đua lớn, cổng chẳn còn
được thiết kế khỏi mặt đất để cho khó và hấp dẫn hơn. Và mỗi lần đua sẽ
có tới 8 VDV cùng đua.

Cổng chắn ở điểm xuất phát


và tại X-Games


Tuổi
trung bình của các tay đua này rất trẻ, khoảng 9-10 tuổi. Tuy nhiên
những tay đua nhà nghề (cả nam lẫn nữ) có độ tuổi cao hơn, từ 18 tới 21
tuổi.
Freestyle BMX

Như
đã nói ở trên, BMX "tự do" gồm có 5 trường phái chính, street, park,
vert, trail (dirt) và flatland. Tuy nhiên, trong thi đấu, "park" thường
được quy chung với "street"

Trường phái "street"

Gọi
là "street" vì người chơi thường chơi trên đường phố với những chướng
ngại vật thường thấy như bực thang, ghế đá, v.v. Vì vậy mà chướng ngại
vật trong trường phái "street" không bị giới hạn như "park", dân chơi
"street" sẽ phóng khoáng và sáng tạo hơn với nhiều kỹ thuật mới lạ. Do
đó mà trường phái này phát triển rất nhanh, những kỹ thuật hay chướng
ngại vật tưởng chừng như không thể thực hiện hay vượt qua được trở nên
bình thường.

Dân BMX chuyên nghiệp với trường phái "street"
thường kiếm sống bằng tiền "show" xuất hiện trên báo hay video chứ
không phái từ những cuộc thi đấu. vì thế dân chơi "street" không kiếm
nhiều tiền bằng những tay đua BMX, nhất là từ những cuộc đua như
X-Games. Tuy nhiên, Van Homan đại cao thủ của trường phái "street"
thường tham gia X-Games và đạt thứ hạng khá cao.

Xe BMX street
khác với những xe được sử dụng trong "park" hay "dirt". Xe "street"
thường có 2 hay 4 peg (dân BMX Việt thường gọi là 2 cục sắt) để cho
grinding (mài, giũa?) và thường thì nặng và cứng nhất trong các loại
BMX. Đa số dân chơi "street" không sử dụng thắng.

Cao thủ Van Homan biểu diễn

Trường phái "park"

Các
sân tập skate (skate park) thường là nơi thu hút dân BMX cũng như dân
skateboard, và cả 2 đều học lẫn nhau. Các sân tập thường có 2 loại
chính: sàn gỗ và sàn xi măng. Phong cách chơi ở 2 sàn có khác nhau, dân
chơi ở sàn gỗ thì chuyên về kỷ thuât và "trick" trong khi dân chơi ở
sàn xi măng thì thích bay bổng thật cao hay nhảy qua những khoảng cách
thật xa. Tuy nhiên dân chơi ở 2 sàn vẫn thường phối hợp "tuyệt kỷ" giữa
2 phong cách với nhau.

Một số chướng ngại vật thường thấy ở "park" như sau:

• quarter pipes
  
  
• spines - 2 cái quarter pipes đối lưng nhau
  
  
• half pipe
  
  
• flat banks
  
  
• vert wall - bức tường phía trên của quater pipes hay flat banks, hay đơn giản chỉ là 1 bức tường.
  
  
• box jumps
  
  
• pyramids - có thể có 3 hay 4 cạnh
  
  
• mini ramps - 2 quarter pipes đối diện nhau, tương tự như halfpipe nhưng với khoảng cách ngắn hơn
  
• Trường phái "Vert"
  
  Vert
  - Vertical ramps, nên đệ tử của phái này chủ yếu là chơi trên vertical
  ramps và cũng là thể loại nguy hiểm nhất trong BMX. Vertical ramp gồm
  có 2 quarter pipes nằm đối diện với nhau như half pipe, và cao khoảng
  từ 2.5m tới 3.5m. Ramp cao nhất từ trước tới giờ là 8.2m tại X-Games.
  Phía trên của mổi ram có thêm phần tường nối dài, vì vậy được gọi là
  vertical ramp.
  
  
  
  "Để
  tử" của Vert sẽ chạy lên mỗi quater pipe và biểu diễn các thao tác
  trong khi bay bổng trên không. Ăn tiền nhất là "lip tricks", biểu diễn
  thao tác trên không sau khi phóng ra khỏi ramp và rồi đáp xuống ramp
  
  Các cao thủ biểu diễn "lip trick"
  
  
  
  
  Cao
  thủ Mat Hoffman phổ biến trường phái này vào đầu thập niên 90, và hiện
  vẫn giữ kỷ lục về nhảy cao nhất, 8.2m trên bờ deck của cái ramp cao
  7.6m. Vì môn này rất nguy hiểm (và khó khăn khi tìm sân tập) nên Vert
  chỉ có 1 số ít cao thủ, và không có người kế vị. Những cao thủ về môn
  này gồm có Dave Mirra, Chad Kagy, Jamie Bestwick (J. Bestwick liên tục
  thắng các giải lớn trên thế giới suốt mấy năm gần đây), và một tài năng
  trẻ 18 tuổi , Zack Warden, cao thủ đầu tiên "đáp" xuống với tuyệt kỷ
  "tailwhip to tailwhip" mà trước này chưa ai làm được, và tuyệt kỷ này
  còn được gọi là "windshield wiper" (cái cần gạt nước trên kính xe hơi)
  
  Zack Warden với cú tuyệt kỷ "windshield wiper"
  
  

• Trường phái "flatland" Tín đồ "flatland" là những nghệ sĩ, mà nghệ sĩ thì thường hơi khác người. Trong khi dân Vert có thể chơi street, hay dân dirt có thể "giao hữu" với park, hay street cũng có thể "xã giao" vơi trail, nhưng dân flatland thì ít khi tham gia các thể loại khác. Có lẽ vì họ quá say mê hàng giờ, hàng tháng trời tập luyện và tìm kiếm những kỹ thuật độc đáo, lạ lùng như người nghệ sĩ miệt mài trên phím đàn cố cho ra 1 tác phẩm để đời. Nghệ sĩ "flatland" không chơi ở đâu ngoài khoảng đất thật láng, bằng phẳng, nên thường tự tập ở những bãi đậu xe, sân bóng rỗ, tennis. Tuyệt phẩm của họ là những kỹ thuật cân bằng, quay khung xe phối hợp với những tư thế thật ngộ nghĩnh hay lạ mắt. Dân flatland thường gắn pegs vào 2 bánh xe để có thể tạo dáng mới lạ và phong phú hơn. Xe của flatland thường thi khoảng cách giữa 2 bánh xe (wheelbase) ngắn hơn các loại xe freestyle khác để có thể dễ điểu khiển hay quay xe. Ngoài ra xe flatland thướng nặng hơn vì được "củng cố" thêm bởi vì dân flatland thường đứng lên khung sườn. Cũng vì sự khác biệt của xe flatland nên dân flatland khó chơi được ở các địa hình khác. (Xe có wheelbase ngắn thì sẽ không "đầm" xe khi biểu diển trên ramp, dirt jump hay các chường ngại vật, và nặng nên nhảy cũng không được hay ở vert). Đặc điểm dễ nhận dạng xe flatland là sử dụng 4 pegs ở 2 bánh xe. Và tuỳ vào phongc cách của người nghê sĩ, xe flatland có thể có 2 thắng trước sau, hay chỉ 1 thắng trước hoặc sau hay là không dùng thắng nào. Các nghệ sĩ đang say sưa trình diễn

  Theo xedap.org